Remmen moet je leren

Waar Pedelec-rijders speciaal niet alleen in het verkeer op moeten letten

Het voortbewegen op een Pedelec zoals de Eskute Polluno Pro of de Netuno Pro is een uiterst aangename ervaring. Dankzij de ondersteunende kracht van de elektrisch aangedreven motor kan men zich in het zadel meer op de omgeving en de mooie natuur concentreren – tenslotte helpt een altijd paraat staande assistent om ontspannen over het vlakke terrein te rijden en met slechts matige inspanning ook behoorlijk steile hellingen te overwinnen. Een echt voordeel dat steeds meer mensen voor zichzelf ontdekken. Geen wonder: dit geweldige gevoel van moeiteloos vooruitkomen is bijvoorbeeld bij de in onafhankelijke tests steeds weer zeer goed beoordeelde Eskute-modellen al voor relatief weinig geld te krijgen.

Zoals gezegd: geen wonder dat de opmars van Pedelecs en E-bikes niet te stoppen is en zelfs nog aan tempo wint. Maar daarbij mag men de keerzijde van de medaille niet uit het oog verliezen: als steeds meer mensen, van jong tot oud, de fascinatie van het Pedelec-rijden ontdekken, leidt dat onvermijdelijk ook tot meer ongevallen. De cijfers van het Statistisch Bundesamt (Destatis) spreken helaas duidelijke taal: in 2021 raakten meer dan 17.000 gebruikers van Pedelecs betrokken bij een ongeluk. En: meer dan 130 personen verloren daarbij het leven. Onafhankelijke statistische cijfers over de vraag in hoeveel gevallen van ernstige of zelfs dodelijke verwondingen fouten bij het remmen een doorslaggevende rol hebben gespeeld, zijn er nog niet. Maar één ding is duidelijk: verkeerd remmen, hetzij te zwak of te sterk, zal een aanzienlijk aandeel in de ongevallen hebben.

De remmen moeten altijd in topconditie zijn

Daarom is het devies van het moment voor beginners of ervaren tweewielrijders: zij moeten het onderwerp remmen de hoge prioriteit geven die het verdient. Het is duidelijk dat het meer dan roekeloos is om met niet optimale remmen op pad te gaan. Als de remhendels steeds verder uitgetrokken kunnen worden zonder dat er goed geremd wordt, als er piepende en schurende geluiden klinken bij stevig trekken aan de hendel: dan snel naar de fietsenmaker. Wie hier tijd rekent en kosten wil vermijden, speelt roekeloos met zijn leven. Lichamelijke ongeschondenheid is een groot goed – een paar euro voor de fietsenmaker is goed besteed geld.

Het onderwerp remmen is vooral belangrijk voor mensen die net op een Pedelec stappen. En speciaal voor degenen die mogelijk lange tijd niet op twee wielen hebben gereden. Want de bijzondere natuurwetten op de fiets zijn één ding, de verschillende voorwaarden op een analoge en een elektrisch ondersteunde fiets zijn een ander onderwerp waar ze zich tijdens het rijden mee moeten verhouden. Pedelecs, die meestal als E-bikes worden aangeduid en tot 25 km/u met ‘rugwind’ van een elektromotor rijden, zijn meestal aanzienlijk zwaarder dan ‘normale’ fietsen. En hun zwaartepunt ligt meestal veel hoger, omdat de zware accu doorgaans boven de pedalen is geplaatst. Het gevolg: bij het afremmen ontstaan ongewoon sterke centrifugale krachten. En die moeten onder controle worden gehouden om te voorkomen dat men onvrijwillig van de fiets valt.

Moderne remmen zijn zeer effectief

Wat er nog bijkomt: bij een nieuwe, moderne fiets, of die nu analoog of digitaal is, zijn meestal remmen gemonteerd die nauwelijks nog te vergelijken zijn met die van oude fietsen. Wie jarenlang gewend was aan velgremmen met hun weinig overtuigende remkracht, zal bij de eerste rempogingen met een moderne, hydraulische schijfrem versteld staan. Want wat deze kleine hulpjes op de fiets kunnen leveren, is echt indrukwekkend. En voor onervaren gebruikers in het begin helemaal niet zo makkelijk te bedienen.

Daarom raden experts nieuwkomers of herintreders op twee wielen aan om langzaam, stap voor stap, de mogelijkheden van hun nieuwe remsysteem te leren kennen. Met de druk die men van de velgrem gewend is, moet men zeker niet beginnen met testremmen, want dat kan misgaan. Schijfremmen werken met aanzienlijk lagere krachten, ze zijn makkelijker te doseren en veel duurzamer. Dat komt vooral ook oudere nieuwkomers op de Pedelec ten goede, die niet meer zo krachtig kunnen knijpen als in hun jonge jaren en toch zeer goede remresultaten kunnen bereiken. Maar natuurlijk pas na enige oefening.

Oefenen, oefenen, oefenen is het devies

Omdat bij krachtig afremmen het meeste gewicht op het voorwiel ligt, kan dat ook de hogere remkracht op de ondergrond overbrengen. Zo kan de voorrem tot twee derde van de mogelijke ‘negatieve versnelling’ bijdragen. Het probleem daarbij: wie het te veel doet, ligt snel op de grond. Heel simpel, omdat hij uit het zadel wordt geworpen. Dus helpt alleen: oefenen, oefenen, oefenen! De juiste techniek bij een nood- of volremming is geen toverij, maar men beheerst die ook niet vanzelf. Wie eerst wil weten welk aandeel zijn achterrem kan leveren, kan zich met steeds krachtiger remmen op verschillende ondergronden tot aan het blokkeren van het achterwiel aan het maximum wagen. Daarbij helpt in de praktijk een soort analoog anti-blokkeersysteem (ABS): als het achterwiel blokkeert, laat men de remhendel kort los, als het dan te ver uitschiet, remt men meteen weer. Bij de auto noemt men dat stotterremmen.

Deze oefening is echter niet aan te raden bij het aftasten van de grenzen van de voorrem. Want zoals gezegd neigt de tweewieler er toe de berijder snel af te werpen als hij het met de remkracht voor overdrijft. Wie daarbij slechts lichte verwondingen oploopt in de berm, heeft nog geluk gehad. En wie ooit door een geblokkeerd voorwiel op grof grind en een steile helling onvrijwillig van zijn Pedelec viel, zoals de auteur van dit blogbericht, weet heel goed welke gevaren daarbij optreden. En ook over de noodzaak om een helm te dragen – en bij elke gelegenheid het veilige remmen te oefenen. Een tip: wie het moeilijk vindt om over te schakelen op een fiets met twee hydraulische remmen, kan zoeken naar een Pedelec met de vertrouwde terugtraprem of schijfrem – die zijn nog bij enkele lage instapmodellen te vinden.

Voorzichtigheid bij losse ondergrond en natte omstandigheden

Wie zo snel en veilig mogelijk wil remmen, moet beide handremmen tegelijk bedienen. En dat in de door veel oefenen letterlijk ‘ervaren’ juiste dosering. Die is natuurlijk sterk afhankelijk van de ondergrond. Op asfalt kunnen nu eenmaal veel hogere remkrachten worden overgebracht dan op grind. Het is belangrijk om op losse, gladde of natte ondergrond de voorrem zo voorzichtig mogelijk te gebruiken om overremmen met onvrijwillig uitglijden te voorkomen.

Een belangrijke rol speelt bij nood- of gevarentochten ook de lichaamshouding van de rijder. In plaats van stijf in het zadel te zitten en angstig de gevaren tegemoet te zien, is actie geboden: uit het zadel, het zitvlak naar achteren en het zwaartepunt van het lichaam iets achter het zadel plaatsen. Daarbij moeten armen en benen min of meer gestrekt zijn en zich afzetten tegen het stuur en de pedalen. Belangrijk: om nog ruimte te hebben voor kleine richtingscorrecties, mogen de armen niet helemaal gestrekt zijn. Omdat moderne remmen het mogelijk maken om hun kracht met slechts twee vingers volledig te benutten, kan het stuur ook in gevaarlijke situaties stevig met de hand worden vastgegrepen – dat geeft extra veiligheid.

ABS voorkomt over de kop slaan

Het analoge ABS hebben we al genoemd. Maar hoe zit het met de elektronische blokkeringpreventie? Die wordt inmiddels door meerdere fabrikanten in de tweede generatie aangeboden en heeft eerst een onverwacht neveneffect: ‘normale’ remhandelingen zonder inzet van de elektronica duren iets langer – daar wijzen de fietsproducenten ook nadrukkelijk op. In gevaarlijke situaties voorkomen goede ABS-systemen, die er voor ongeveer 500 euro zijn, dat wielen blokkeren op losse ondergronden zoals grindpaden. En ze vervullen nog een niet onbelangrijke functie: ze voorkomen binnen de fysiek mogelijke grenzen dat het achterwiel loskomt en in geval van twijfel dat het voertuig met rijder over de kop slaat.