Hamowanie to sztuka, której trzeba się nauczyć

Na co szczególnie rowerzyści jeżdżący na pedelekach muszą zwracać uwagę nie tylko w ruchu drogowym

Poruszanie się na pedeleku, takim jak Eskute Polluno Pro lub Netuno Pro, jest niezwykle przyjemne. Dzięki wspomagającej sile zasilanego prądem silnika można bardziej skupić się w siodle na otoczeniu i pięknej przyrodzie - w końcu zawsze gotowy do działania asystent pomaga spokojnie przemierzać równiny i pokonywać, przy umiarkowanym wysiłku, nawet dość strome podjazdy. To prawdziwa zaleta, którą odkrywa dla siebie coraz więcej osób. Nic dziwnego: to wspaniałe poczucie bezwysiłkowego przemieszczania się można znaleźć już za stosunkowo niewielkie pieniądze w modelach Eskute, wielokrotnie bardzo dobrze ocenianych w niezależnych testach.

Jak już wspomniano: nic dziwnego, że triumfalnego pochodu pedeleków i e-rowerów nie da się zatrzymać, a jego tempo raczej jeszcze wzrasta. Nie wolno jednak ignorować drugiej strony medalu: gdy coraz więcej osób, od młodych po dojrzałe, odkrywa dla siebie fascynację jazdą na pedeleku, nieuchronnie dochodzi również do większej liczby wypadków. Dane Federalnego Urzędu Statystycznego (Destatis) niestety mówią same za siebie: w 2021 roku w wypadkach ucierpiało ponad 17 000 użytkowników i użytkowniczek pedeleków. Ponad 130 osób straciło przy tym życie. Jak dotąd nie ma wprawdzie niezależnych statystycznie danych dotyczących tego, w ilu przypadkach błędy podczas hamowania mogły odegrać decydującą rolę w poważnych, a nawet śmiertelnych obrażeniach odniesionych w wypadkach. Jedno jest jednak jasne: niewłaściwe hamowanie, zarówno zbyt słabe, jak i zbyt mocne, prawdopodobnie odpowiada za znaczną część wypadków.

Hamulce muszą być zawsze sprawne

Dlatego najważniejsza zasada dla początkujących i doświadczonych rowerzystów brzmi: należy nadać kwestii hamulców należny jej wysoki priorytet. Jasne jest już to, że wyjazd z niesprawnymi hamulcami jest czymś więcej niż tylko lekkomyślnością. Jeśli więc klamki hamulcowe można zaciskać coraz mocniej, a rower nadal nie hamuje prawidłowo, lub gdy podczas mocnego naciskania dźwigni słychać piszczące i trące odgłosy, trzeba natychmiast udać się do warsztatu rowerowego. Kto zwleka i chce uniknąć kosztów, świadomie igra z własnym życiem. Nienaruszalność fizyczna jest bardzo cenna - kilka euro wydanych na mechanika rowerowego to dobrze zainwestowane pieniądze.

Kwestia hamulców jest szczególnie ważna dla osób, które dopiero zaczynają jeździć na pedeleku, a zwłaszcza dla tych, którzy wcześniej przez długi czas w ogóle nie poruszali się na dwóch kołach. Szczególne prawa fizyki obowiązujące na rowerze to jedno, a różnice między zwykłym rowerem a rowerem ze wspomaganiem elektrycznym to druga kwestia, z którą muszą się zmierzyć podczas jazdy. Pedeleki, zwykle określane jako e-rowery, które poruszają się z prędkością do 25 km/h przy „wietrze w plecy” zapewnianym przez silnik elektryczny, są zazwyczaj znacznie cięższe niż „zwykłe” rowery. Ich środek ciężkości znajduje się zwykle znacznie wyżej, ponieważ ciężki akumulator jest zasadniczo umieszczony nad pedałami. W efekcie podczas hamowania powstają niezwykle silne siły odśrodkowe. Trzeba je opanować, aby nie doszło do nieplanowanego zsiadania z roweru.

Nowoczesne hamulce są bardzo skuteczne

Do tego w nowym, nowoczesnym rowerze, niezależnie od tego, czy jest tradycyjny, czy elektryczny, montuje się zazwyczaj hamulce, których nie da się już porównać z tymi stosowanymi w starych rowerach. Osoba przyzwyczajona przez wiele lat do hamulców szczękowych o mało przekonującej skuteczności hamowania podczas pierwszych prób z nowoczesnym hamulcem tarczowym hydraulicznym przeżyje prawdziwe zaskoczenie. To, co te niewielkie urządzenia potrafią zrobić na rowerze, jest naprawdę imponujące. Dla niedoświadczonych użytkowników ich obsługa na początku wcale nie jest jednak taka prosta.

Dlatego specjaliści radzą osobom rozpoczynającym lub powracającym do jazdy na dwóch kołach, aby stopniowo, krok po kroku, poznawały możliwości nowego układu hamulcowego. W każdym razie nie należy rozpoczynać prób hamowania od nacisku znanego z hamulców szczękowych, ponieważ mogłoby się to źle skończyć. Hamulce tarczowe działają przy znacznie mniejszej sile, łatwiej dozować ich moc i są wyraźnie bardziej odporne na przegrzanie. Jest to szczególnie korzystne dla starszych początkujących użytkowników pedeleków, którzy nie mogą już zaciskać dłoni tak mocno jak w młodości, a mimo to osiągają bardzo dobre wyniki hamowania. Oczywiście dopiero po pewnym treningu.

Ćwiczyć, ćwiczyć, ćwiczyć - oto zasada

Ponieważ podczas mocnego hamowania większość ciężaru spoczywa na przednim kole, to właśnie ono może przenieść na podłoże większą siłę hamowania. Hamulec przedni może odpowiadać nawet za dwie trzecie możliwego „ujemnego przyspieszenia”. Problem polega na tym, że przesada szybko kończy się bolesnym spotkaniem z ziemią. Po prostu rowerzysta zostaje wyrzucony z siodła. Pozostaje więc tylko jedno: ćwiczyć, ćwiczyć, ćwiczyć! Prawidłowa technika hamowania awaryjnego lub nagłego nie jest żadną magią, ale nie opanuje się jej sama. Osoba, która chce najpierw sprawdzić, jaki udział w hamowaniu może mieć tylny hamulec, może stopniowo zbliżać się do granicy jego możliwości, hamując coraz mocniej na różnych nawierzchniach, aż do zablokowania tylnego koła. W praktyce pomaga tu swego rodzaju analogiczny układ zapobiegający blokowaniu kół (ABS): gdy tylne koło się zablokuje, należy na chwilę zwolnić dźwignię hamulca, jeśli koło zbyt mocno odchyla się na bok, a następnie od razu ponownie zahamować. W samochodzie nazywa się to hamowaniem pulsacyjnym.

Nie zaleca się jednak stosowania tego ćwiczenia podczas poznawania granic możliwości hamulca przedniego. Jak już wspomniano, przy przesadnym hamowaniu przednim kołem rower bardzo szybko może wyrzucić rowerzystę z siodła. Jeśli wyląduje on przy tym w rowie zaledwie z lekkimi obrażeniami, będzie miał szczęście. A każdy, kto choć raz - tak jak autor tego wpisu na blogu - z powodu zablokowanego przedniego koła nieplanowanie zsunął się do przodu z pedeleka na grubym żwirze i przy dużym nachyleniu, doskonale wie, jakie zagrożenia się z tym wiążą. Wie również, jak ważne jest noszenie kasku - oraz dalsze ćwiczenie bezpiecznego hamowania przy każdej nadarzającej się okazji. Wskazówka: osoby, którym trudno przestawić się na rower z dwoma hamulcami hydraulicznymi, powinny poszukać pedeleka z przyzwyczajonym hamulcem torpedo lub hamulcem tarczowym - takie rozwiązania można jeszcze znaleźć w niektórych modelach z niskim przekrokiem.

Uwaga także na luźną nawierzchnię i mokre podłoże

Kto chce hamować możliwie szybko i bezpiecznie, musi jednocześnie używać obu hamulców ręcznych. I to z odpowiednim dozowaniem, „wypracowanym” dosłownie dzięki intensywnemu treningowi. Oczywiście zależy ono w dużej mierze od rodzaju podłoża. Na asfalcie można przenieść znacznie większe siły hamowania niż na żwirze. Ważne jest, aby na luźnej, gładkiej lub mokrej nawierzchni używać przedniego hamulca możliwie ostrożnie, aby uniknąć zbyt mocnego hamowania i nieplanowanego poślizgu.

Podczas hamowania awaryjnego lub w sytuacji zagrożenia ważną rolę odgrywa również pozycja ciała rowerzystki lub rowerzysty. Zamiast siedzieć sztywno w siodle i biernie czekać na niebezpieczeństwo, trzeba działać: unieść się z siodła, przesunąć pośladki do tyłu i umieścić środek ciężkości ciała nieco za siodłem. Ramiona i nogi powinny być przy tym prawie wyprostowane oraz opierać się na kierownicy i pedałach. Ważne: aby zachować możliwość wykonywania niewielkich korekt kierunku, nie należy całkowicie prostować ramion. Ponieważ nowoczesne hamulce pozwalają w pełni wykorzystać ich możliwości zaledwie dwoma palcami, w sytuacji zagrożenia można nadal mocno objąć kierownicę dłonią - zapewnia to dodatkowe bezpieczeństwo.

ABS zapobiega przekoziołkowaniu

Wspomnieliśmy już o analogicznym ABS. A jak wygląda kwestia elektronicznego systemu zapobiegającego blokowaniu kół? Obecnie kilku producentów oferuje go już w drugiej generacji, a jego pierwszym, nieoczekiwanym skutkiem ubocznym jest to, że „zwykłe” hamowanie bez użycia elektroniki nieco się wydłuża - producenci rowerów wyraźnie na to wskazują. W sytuacji zagrożenia dobre systemy ABS, dostępne za około 500 euro, zapobiegają blokowaniu kół na luźnym podłożu, takim jak drogi żwirowe. Pełnią też jeszcze jedną istotną funkcję: w granicach możliwości fizycznych zapobiegają oderwaniu tylnego koła od podłoża, a w razie wątpliwości również przekoziołkowaniu roweru wraz z rowerzystką lub rowerzystą.